Landschapsmonitoring

Het College van Rijksadviseurs vindt het belangrijk dat het landschap goed wordt gemonitord. Zo kun je beter zien hoe het landschap verandert, waardoor we ook beter maatregelen kunnen nemen om verdere terugloop van de kwaliteit van het landschap te voorkomen. Het College van Rijksadviseurs heeft het initiatief genomen voor het ontwikkelen voor een goed monitoringsysteem. Daartoe werkt het College samen met diverse andere partijen.

Landschap

Het Nederlandse landschap is volledig man-made. Er is geen stukje van ons land dat niet onder invloed van mensen is veranderd. Heel Nederland is dus een cultuurlandschap, in de zin van ‘in cultuur gebracht’: door de mens naar zijn hand gezet om het land beter te kunnen laten voorzien in zijn behoefte. Vele mensenhanden hebben de veengebieden, droogmakerijen, duinen en heidegronden vormgegeven. Dit heeft er mede voor gezorgd dat Nederland een enorm rijke diversiteit aan landschappen heeft.

Ons landschap staat door ruimtelijke veranderingen en het intensieve gebruik flink onder druk. De aanleg van wegen, bedrijventerreinen en de bouw van woningen hebben invloed op het landschap. Boeren hebben in de afgelopen eeuwen een groot deel van ons landschap voortgebracht, maar de landbouw zorgt nu door intensivering, mestoverschot, schaalvergroting, ontwatering, kunstmest en pesticiden voor afname van de kwaliteit en de vitaliteit van het landschap: landschapselementen kwijnen weg en verdwijnen, microreliëf verdwijnt, contrasten nemen af en de biodiversiteit gaat sterk achteruit.

Waarom moeten we monitoren?

Veranderingen in het landschap voltrekken zich heel geleidelijk. Vaak heb je ze pas door als je foto’s ziet van een aantal jaren daarvoor. Om te weten welke veranderingen in het landschap optreden, is monitoring van belang: meten is weten. Door het monitoren van het landschap kunnen we beter zien wat er in het landschap verandert, waardoor we ook beter maatregelen kunnen nemen om verdere terugloop van de kwaliteit van het landschap te voorkomen.

Voor veel mensen is een aantrekkelijk landschap van heel groot belang. Mensen voelen zich verbonden met een streek, wonen in het landschap of recreëren erin, genieten van de natuur of verdienen er hun boterham. Uit diverse onderzoeken blijkt dat het landschap ook een zeer bepalende factor is voor het vestigingsklimaat.

Landschap

Hoe kun je monitoren?

Er zijn de afgelopen decennia veel initiatieven genomen en diverse systemen ontwikkeld om de monitoring van het Nederlandse landschap inhoud te geven. Helaas zijn - op een na - alle initiatieven voortijdig gesneuveld, waardoor er nog geen breed gedragen en alle aspecten van het landschap omvattend monitorsysteem is ontwikkeld dat continuïteit kende. Daar zijn allerlei oorzaken voor aan te wijzen: gebrek aan geld, beëindigen van beleidscategorieën, ontbreken van een wettelijke basis, gebrekkige samenwerking e.a. Daarom is er het College van Rijksadviseurs veel aan gelegen om een goed doortimmerd plan-de-campagne te ontwikkelen waarvan de kans groot is dat het gaat lukken.

De afgelopen jaren zijn diverse grote datasets ontwikkeld, die kunnen worden benut voor de monitoring. Om een compleet beeld te krijgen, moeten diverse aspecten van het landschap worden gemeten, zoals: opgaande beplanting, openheid, microreliëf, cultuurhistorie (historische wegen en vaarwegen, verkavelingspatronen), grondgebruik en biodiversiteit.

Het College van Rijksadviseurs

Veel organisaties zijn wel geïnteresseerd, maar weten niet hoe zij het landschap moeten monitoren. Het College van Rijksadviseurs wil leren van de misgelopen pogingen uit het verleden en heeft het initiatief genomen voor het ontwikkelen voor een goed monitoringsysteem dat breed wordt gedragen en langdurig in stand wordt gehouden. Daartoe werkt het College van Rijksadviseurs samen met het Planbureau voor de Leefomgeving, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Landschappen.NL. Deze partijen worden ondersteund door onderzoeksinstituut Wageningen Environmental Research.

Samen met deze partijen verkent het CRa wat er nodig is om de kwaliteiten van het landschap in beeld te brengen, welke monitoringssystemen er al zijn ontwikkeld, wat er in het buitenland op dit gebied is ontwikkeld, welke rol fotografie kan spelen, en wat gebeurt aan monitoring op regionaal niveau. Ook ontwikkelen zij een voorstel voor organisatie, beheer en financiering. Naar verwachting is deze verkenning halverwege 2018 gereed. Op basis van deze inventarisatie zal het College van Rijksadviseurs een advies uitbrengen aan de ministers van LNV en van OCW.