Loket Knooppunten

Het College van Rijksadviseurs heeft van 2014 tot 2018 in totaal negen stations een helpende hand toegestoken als onderdeel van het Loket Knooppunten. Als eerste waren de drie Noord-Hollandse stations Weesp, Beverwijk en Hoofddorp aan zet, een jaar later volgden de drie grotere stations Almere, Eindhoven en Zwolle en tot slot was de beurt aan de drie voorstadstations Den Haag Laan van NOI, Rijswijk en Tilburg Universiteit. Op deze website vindt u de afrondende publicatie van het Loket knooppunten en de resultaten per locatie.

Loket Knooppunten

Knooppuntontwikkeling of Transport Oriented Development (TOD) is het richten van ruimtelijke ontwikkeling op of nabij openbaarvervoersknooppunten. Op deze manier worden goed bereikbare plekken beter benut en ontstaat meer samenhang tussen verstedelijking en infrastructuur. Dit draagt bij aan diverse beleidsdoelen op het gebied van mobiliteit, verstedelijking, duurzaamheid en economie. Juist op de punten waar beide werelden goed met elkaar verbonden zijn, bloeit het leven op in al zijn schakeringen, van hoog metropolitaan tot dorps ontspannen.

Makkelijk is dat niet, want stationsgebieden zijn uiterst ingewikkeld: het eigendom is versnipperd, er zijn veel verschillende actoren met heel verschillende belangen en vergezichten. Klassiek wordt dan gekozen voor een aanpak die even integraal als complex is en waardoor verbetering vaak lang op zich laat wachten. Met het loket knooppunten is het College van Rijksadviseurs daarom een proces gestart dat uitgaat van kleine stappen, waardoor de waarde en potentie van een locatie meteen doen toenemen.

Per geselecteerd knooppunt heeft het College in samenspraak met de betrokken partijen een ruimtelijk denker ingeschakeld, die de opgave, kansen, (lokale) initiatieven en wensen in kaart bracht en deze koppelde aan gedeelde ambities voor de lange termijn. Na een kort proces van analyse en ideevorming werd per locatie een advies uitgebracht voor een stapsgewijze gezamenlijke ontwikkelstrategie waar lokale partijen.

Lessen en bevindingen

Het Loket had een aanjaag- en een voorbeeldfunctie; het moest stimuleren en ontwikkeling op gang brengen, maar tegelijkertijd praktische kennis en goede voorbeelden opleveren over de rol van het Rijk en van andere stakeholders bij knooppuntontwikkeling. Uit het loket knooppunten zijn de volgende lessen te destilleren. Geen theoretische bespiegelingen, maar met handzame ervaringen en praktische tips:

Inhoudelijk:

  • Stel het station centraal. Stations zijn de schakels van de landschappelijke metropool Nederland, ze verbinden dorp, stad en regio. Dat maakt stationsgebieden tot dé plekken waar infrastructuur en stedenbouw elkaar kunnen bevruchten.
  • Ontwikkel het station alzijdig, Een goed station is geen machine, maar een levend deel van de stad. Het moet dus aan alle kanten zijn ingebed.
  • Bevrijd het station van zijn gebouw, Stations verdwijnen als gebouw, in essentie worden ze allemaal openluchtstations.

Procesmatig:

  • Teken en praat, Ontwerpend onderzoek helpt om common ground te ontdekken: uitgangs­punten en oplossingsrichtingen die voor alle betrokkenen voorstelbaar zijn. Deze ‘ontwerpstabiliteit’ overbrugt verschillen in ritme, tijd en zekerheid.
  • Zorg voor regie, Het station is letterlijk een poort naar de wereld, dus is een open oog voor het grotere perspectief noodzakelijk. Niet alleen aan het begin van het proces, maar permanent.
  • Maak ademende plannen, Vreemde ogen dwingen, juist daarom kan een ontwerper helpen om ambitie scherp te stellen. Dat maakt vervolgens gesprekken met alle betrokkenen mogelijk.

Tijd en geld:

  • Definieer de termijn. Een goed plan schetst een perspectief dat voorbij de waan van de dag reikt, en zet tegelijk aan tot handelen in het hier en nu.
  • Let op Kairos.  Tijd is één ding, de juiste tijd een ander. De Griekse god Kairos verpersoonlijkt het geschikte moment, de uitgelezen kans om een doel te bereiken.
  • Investeer, Niet alleen de juiste tijd is essentieel, ook het juiste budget.

Publicatie aanvragen

De afrondende publicatie van het Loket Knooppunten ‘Naar een alzijdig station’ is online beschikbaar en als gedrukt exemplaar op te vragen bij College van Rijksadviseurs.

Samenwerking

Het Loket knooppunten is een initiatief van het College van Rijksadviseurs met financiële ondersteuning van het Directoraat-generaal Bereikbaarheid van het voormalige ministerie voor IenM (huidige IenW). De selectie van stations heeft plaatsgevonden met behulp van Vereniging Deltametropool. Daarnaast heeft regelmatig overleg plaatsgevonden met Bureau Spoorbouwmeester en NS Stations