In de publicatie Biobased transformeren naar woningen, een analyse van vijf Europese voorbeeldprojecten laat het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs (CRa) zien hoe bestaande gebouwen – van parkeergarages tot brouwerijen en schuren – duurzaam kunnen worden omgevormd tot woningen met biobased en geobased materialen. De publicatie belicht projecten in België, Frankrijk, Duitsland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk, waar transformatie al deel uitmaakt van regulier beleid of experimenten.
Garage Parmentier - gevel voor en na transformatie
Van sloop naar hergebruik
Rijksbouwmeester Francesco Veenstra benadrukt in het voorwoord dat de Nederlandse bouwopgave niet alleen om versnelling vraagt, maar ook om een culturele en bestuurlijke transitie. "De meest duurzame vierkante meter is vaak de vierkante meter die al bestaat. Niet slopen, maar transformeren bespaart grondstoffen, energie en uitstoot – en vooral tijd." De voorbeeldprojecten tonen aan dat biobased en geobased materialen (zoals hout, hennep, vlas, stro en leem) niet alleen technisch haalbaar zijn, maar ook bijdragen aan een gezonde leefomgeving en klimaatdoelen.
"De meest duurzame vierkante meter bestaat vaak al. Niet slopen, maar transformeren bespaart grondstoffen, energie en uitstoot."
Europese lessen voor Nederland
Elk land heeft zijn eigen aanpak:
- Frankrijk zet in op duidelijke regelgeving die CO₂-uitstoot over de hele levenscyclus beperkt, met voorbeeldprojecten zoals de transformatie van een parkeergarage in Parijs naar 63 woningen (waarvan 50 sociale huur).
- België koppelt circulair bouwen aan een sterke traditie van kleinschalige vernieuwing, met projecten als Co-Post in Brussel, waar een kantoorpand werd omgevormd tot woon/werklofts met kalkhennep en stro.
- Duitsland en Zwitserland sturen op kwaliteit over de hele levenscyclus via financiële instrumenten en certificering. In Zwitserland is grijze energie (ingebedde CO₂ in materialen) een cruciaal onderdeel van de netto-nulstrategie voor 2050.
- Verenigd Koninkrijk maakt natuurinclusiviteit verplicht, met projecten als Twin Barn Farm, waar twee schuren werden getransformeerd tot een woning en werkplaats onder vereenvoudigde vergunningsregels.
Oproep tot actie
De publicatie toont aan dat biobased transformeren mogelijk is, maar dat opschaling vraagt om ontwerpkwaliteit, sterk opdrachtgeverschap en overheden die kaders stellen. Europa beweegt richting regelgeving waarin circulair, biobased en natuurinclusief bouwen de norm wordt. Nederland kan wachten, voorbeelden overnemen – of vooroplopen. Juist daarin ligt de ontwerpopgave, en de bestuurlijke verantwoordelijkheid.
De analyse is een oproep om bestaande gebouwen niet als eindpunt, maar als vertrekpunt voor toekomstige leefomgevingen te zien. In Nederland groeit de aandacht voor biobased bouwen, onder meer via de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB), die sinds 2023 gericht is op het opschalen van natuurlijke bouwmaterialen.