Hoe kan de architectuur reageren op veranderingen van de behoefte van gebruikers? Sinds de jaren ’60 houden denkers en ontwerpers zich vanuit verschillende disciplines bezig met het formuleren en visualiseren van strategieën waarmee architectuur kan reageren op veranderende omstandigheden. Vaak spitsten dergelijke concepten zich toe op een scheiding tussen een drager en een inbouw
Met deze scheiding tussen dragen en inbouw werd een denkkader voor een blijvend veranderende architectuur gecreëerd: een robuuste, permanente structuur (de drager) staat een dynamisch, flexibel binnenwerk (de inbouw) toe. Drager en inbouw – componenten met aan elkaar tegengestelde eigenschappen – vormen samen een systeem dat tegelijkertijd robuust en flexibel is. Veranderlijkheid binnen vast een vast raamwerk: niet alleen in ruimtelijke zin, maar ook in de tijd kunnen verschillende woondromen elkaar opvolgen.
Adaptieve structuur
Het team New Urban Networks en architecten Jan Nauta, Tim Peeters en Violette Schönberger onderzochten hoe flexibiliteit gecreëerd kan worden binnen een vast raamwerk. Het ‘Parkpaleis’ en de ‘Samenvilla’ zijn twee voorbeelden van ontwerpen die flexibel gebruik van gebouwen mogelijk maken.
Parkstad Limburg
Parkstad Limburg wordt gekenmerkt door krimp. Waar in de meeste delen van het land een groot tekort is aan woningen, is hier sprake van veel leegstand. Dat vraagt om een andere blik op de woningmarkt. De sloop van bestaande woongebouwen in krimpgebieden is een natuurlijke reflex. Maar slopen is niet alleen duur, het betekent ook de vernietiging van kapitaal en van materialen.
Ook op het Rolduckerveld in Kerkrade wil men een aantal grote flatgebouwen slopen. Ze zullen worden vervangen door een veiliger woonproduct: grondgebonden woningen met tuin.
Maar in plaats van sloop, kan er ook voor worden gekozen om het aantal woningen drastisch te verminderen. Dit kan door woningen in deze flats radicaal samen te voegen tot nieuwe, grote appartmenten. Als ook het bestemmingsplan wordt verruimd, dan biedt dat heel veel kansen: naast wonen uiteraard, kunnen de flats ook ruimte bieden aan horeca, of kantoren.
Dit maakt van zo'n flat een unieke woon-werk milieu in een even unieke omgeving. Een sterrenrestaurant op het dak; een architectenbureau met uitzicht over de wijde omgeving; een woning van 400 m2 . Het maaiveld rondom de flats kunnen tuinen worden voor de nieuwe bewoners. Zo ontstaat een woon- en leefklimaat waar in andere steden in Nederland alleen maar van wordt gedroomd.
De flats op het Rolduckerveld zijn gebouwd door de firma WILMA; met hetzelfde systeem werden in totaal nog zo’n 4000 appartementen gerealiseerd in Parkstad Limburg. Het bouwsysteem leent zich goed voor radicale samenvoeging: er kunnen in de hele regio vrij eenvoudig unieke, open gebouwen worden gecreërd.
Een nieuwe economische dynamiek
Van honderd standaard woningen naar twintig unieke eenheden: het nieuwe Parkpaleis biedt ruimte aan een veelheid van bestemmingen, programma’s en gebruikers. Deze nieuwe typologie nodigt uit tot nieuwe economische dynamiek, in een binnenwereld én in buitenruimten die je nergens anders in Nederland kunt vinden.
Beeld: © New Urban Networks
De samenVilla is een concept voor flexibele woningbouw op basis van een slimme kern en de mogelijkheid om ruimtes toe te voegen of te verwijderen. Het gebouw is bij uitstek geschikt voor bewoners met een tijdelijke woonvraag die het niet erg vinden om gemeenschappelijke ruimten met anderen te delen.
Het gebouw heeft twee tegenoverliggende ingangen die bereikbaar kunnen zijn vanuit verschillende straten en een ‘wokkeltrappenhuis’ dat de mogelijkheid biedt om de toegang tot verschillende combinaties van ruimten te organiseren en te veranderen.
De begane grond biedt met directe toegang tot een tuin plaats aan ouderen, alleenstaanden en een gezamenlijke woonkamer. De eerste verdieping is geschikt voor alleenstaanden, startende stellen en studenten. Een (zorg-)verbinding met de ouderen is denkbaar via de gedeelde woonkamer
Vanaf de tweede tot vierde verdieping kan dit schema zich herhalen, maar hier zouden ook families kunnen wonen die gebruik maken van de tuin en terras op het dak. In dit geval kan de trap in het bovenste deel ook een privé onderdeel van de woning worden.
Het bovenste gedeelte is in het bijzonder ontworpen om een oplossing te bieden aan de dringende problemen voor gescheiden stellen met kinderen, die vaak om economische redenen hun oude huis moeten verlaten voor twee nieuwe en goedkopere woningen, die toch groot genoeg moeten zijn voor een eenoudergezin. Dit betekent in de praktijk bijna een verdubbeling van de benodigde ruimte, waarbij de kinderen in twee verschillende huizen moeten opgroeien. Door in de SamenVilla elk een eigen ingang van de wokkeltrap te gebruiken kunnen de ouders apart van elkaar leve en bewegen in een eigen studio, terwijl ze toch de familiaire woonkamer en kinderkamers kunnen delen zonder elkaar tegen te hoeven komen.
Meer weten?
Bekijk de plannen van Parkpaleis en de Samenvilla.