Op een frisse ochtend, te midden van de bruisende energie van Amsterdam, verzamelen de Rijksadviseurs zich voor een bijzondere bijeenkomst die gewijd is aan Wij zijn Natuur.
Jannemarie de Jonge opent de sessie met een levendig betoog. Ze deelt haar ervaring van een recent gebiedsproces, waarbij ze reflecteert op de heersende mentaliteit die vanuit het Westen wordt opgelegd versus de ideologie van participatie met de natuur. "We moeten niet alleen natuurinclusief denken, maar erkennen dat wij de natuur zijn," benadrukte ze. Ze pleitte voor een verschuiving naar een bewustzijn waarin de natuur niet slechts een omgeving is, maar een integraal onderdeel van ons bestaan, met gezondheid en veiligheid als centrale pijlers, zowel in stedelijke als landelijke gebieden.
Bijeenkomst Artis
We moeten niet alleen natuurinclusief denken, maar erkennen dat wij de natuur zijn. Jannemarie de Jonge
De verbondenheid van het universum
Milo Grootjen, van Artis Planetarium, neemt de deelnemers mee op een denkbeeldige ruimtereis door de verbondenheid van alles in het universum. Met verbluffende beelden en fascinerende feiten benadrukt hij de kwetsbaarheid van onze planeet te midden van de eindeloze kosmos. Hij brengt de urgentie van het Planetary Health-programma naar voren en benadrukt dat alles, van de kleinste microbe tot de grootste ster, met elkaar verbonden is.
Laten we eens stilstaan bij de verbazingwekkende factoren die allemaal samenkomen om leven mogelijk te maken. We beseffen dat we echt op de juiste plek zitten voor ons avontuur op deze blauwe planeet. Het is een delicate balans. Te dicht bij de zon en we zouden knapperige wezentjes zijn, te ver weg en we zouden ijzige standbeelden zijn. Gelukkig zitten we precies op de juiste plek, waar de zon ons verwent met haar stralen zonder ons te verbranden. We zijn gezegend met het perfecte type ster, een kosmische gastheer die ons met de juiste dosis energie-uitbarstingen helpt om het leven hier op aarde mogelijk te maken. We zijn letterlijk omringd door een kosmische wonder en alles ligt precies op de juiste plek.
We realiseren ons hoezeer we onze eigen kleine blauwe bol MOETEN koesteren. Als de aarde elders in het universum zou zijn geweest, zou het leven zoals we dat kennen niet mogelijk zijn geweest. De kern van onze planeet, vloeibaar en levendig, is essentieel voor het behoud van het leven zoals we dat kennen. En laten we de maan niet vergeten – als stabilisator van onze planeet, waardoor het leven gedijt in een cadans van eb en vloed.
In het uitgestrekte heelal is er weinig licht te bespeuren, behalve dan van de zon en vanaf de planeet aarde. Vooral uit Nederland, door onze oogverblindende kassen! Met een wereldbevolking van 8 miljard die naar verwachting in 2050 zal oplopen tot 10 miljard, ervaren we een bizarre groei. Het is bijna niet te bevatten: elke dag worden er 200.000 mensen aan deze planeet toegevoegd! Dat betekent praktisch dat er om de vijf dagen een compleet nieuwe stad ter grootte van Amsterdam ontstaat!
Laten we uitzoomen vanaf onze aarde en de maan erbij betrekken. Denkend aan de baan van onze planeet in het kosmische spektakel, begint het te dagen: als je de droom koestert om ons zonnestelsel te verlaten, zul je meer dan 100.000 jaar moeten uittrekken om de uitgang te bereiken. En bedenk eens: ons zonnestelsel is slechts een van de honderd miljard in de Melkweg, die op haar beurt gevuld is met miljarden sprankelende eilanden van licht. Met zoveel kosmische diversiteit is het haast ondenkbaar dat er niet ergens anders leven te vinden is.
Terwijl we ons laten meevoeren op deze reis door het universum, herbeleven we de historische momenten van de Apollo 8-missie, waarbij we het laatste stukje van de terugkeer naar de aarde meemaken door de ogen van de astronauten.
In de woorden van William Anders, die de maan verkende, vinden we inspiratie om het belang van ons Planetary Health-programma te omarmen. Alles hangt met elkaar samen en mag niet verstoord worden.
Marshall McLuhan drukt het treffend uit: op ons ruimteschip genaamd Aarde zijn we niet slechts passagiers, maar bemanning. Elk van ons draagt een verantwoordelijkheid voor het welzijn van ons gezamenlijke thuis.
Wij zijn de aarde en het koloniseren van werelddelen of het universum, omdat wij als heersers het beter zouden weten, is een fout.
De woorden van Elon Musk klinken als een vreemde dissonantie in deze harmonie - het idee om Mars te bombarderen om leven te creëren lijkt net zo ondoordacht en gevaarlijk als kolonialisme, gebaseerd op het misleide geloof dat andere werelden niets betekenen. In werkelijkheid zijn we allemaal slechts gasten in het universum, en het is onze plicht om onze eigen aarde te koesteren, te beleven en te beschermen. Wij zijn de natuur.
Marshall McLuhan drukt het treffend uit: op ons ruimteschip genaamd Aarde zijn we niet slechts passagiers, maar bemanning. Elk van ons draagt een verantwoordelijkheid voor het welzijn van ons gezamenlijke thuis. Milo Grootjens
Het groene hart van Artis
De derde spreker is Ton Hilbers, visionair ontwerper van het groene hart van Artis. Het groen in Artis is op de schop gegaan en met behulp van een eilandenstructuur onder handen genomen door Ton. Elk eiland heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen karakter. Alle eilanden zijn eetbare tuinen. Eetbaar voor mens of dier.
We worden meegenomen door de kleuren van de borders, de bloemen en de vormen van de voorjaarsbloemen. Maar terwijl we ons vergapen aan hun schoonheid, herinnert Hilbers ons aan het belang van duurzaamheid. Hij benadrukt dat bollen, hoewel prachtig, het minst duurzaam zijn en aandacht nodig hebben om biologisch te worden geteeld.
De dierenverzorgers zijn betrokken bij het plukken van de planten, waarbij ze de pluktechniek toepassen om ervoor te zorgen dat de planten weer kunnen groeien. Hilbers spoort aan om thuis een eetbare tuin te creëren. Zorg voor levendige kleuren die een lust voor het oog zijn. Hij pleit voor het einde van de traditionele scheiding tussen bloemen- en groentetuinen, waarbij hij ons aanmoedigt om van onze eigen achtertuin een waar kleurenpallet te maken van eetbare bloemen en planten. Omdat de Begonia, de verrassende bloem die naar citrus smaakt - een ware traktatie voor de zintuigen is en op je eigen balkon of tuin niet gemist mag worden.
In de herfst wordt alles in Artis gedoogd en ingevroren, terwijl het park zich voorbereidt op de komende wintermaanden. Het geluid van hooien vult de lucht. Tijdens de wintermaanden komen de paarse kolen en sappige pompoenen, hoewel dit jaar de oogst wat kleiner uitvalt vanwege een onverwacht bezoek van ratten.
Een bijzonder hoekje van Artis, bekend als de stimulatietuin, heeft een interessante link met het leeuwenverblijf - hier groeit het betoverende kattenkruid, een bron van opwinding voor onze katachtige vrienden.
Artis is de laatste tijd veel groener geworden, waarbij de focus is verschoven van de verdwenen musea naar de algehele schoonheid van het park. Hoewel het park altijd mooie bomen en heesters had, wordt er nu meer aandacht besteed aan het geheel, waardoor Artis niet alleen een plek van vermaak is, maar ook een inspirerende en groene oase te midden van de stadse drukte.
En terwijl de seizoenen komen en gaan, gedijt Artis als nooit tevoren. Het is groener dan ooit tevoren, waarbij de focus verschuift van de verloren musea naar de algehele harmonie van het geheel. Met Hilbers' visie blijft Artis een levendige oase van groen en inspiratie, een plek waar mens en natuur in perfecte harmonie samenkomen.
Gezonde bodem, gezonde mensen
Martien Lankester, arts, sociaal geneeskundige (beide niet praktiserend) en al 45 jaar bezig met duurzame voeding, vertelt vervolgens over de relatie tussen een gezonde bodem en gezonde mensen.
Hij stelt het systeemfalen van onze huidige samenleving aan de kaak. Zo subsidieerde het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) boeren in Polen voor het gebruik van kunstmest, terwijl op nog geen 10 kilometer afstand subsidie werd verstrekt voor het niet gebruiken van kunstmest. Deze tegenstrijdige aanpak illustreert het systeemfalen.
Ook noemt Martien het belang van samenwerking tussen markt, overheid en samenleving. De discussie over de landbouw is momenteel in volle gang en er heerst zonder twijfel een crisis. Boeren zijn boos en terecht, want er zijn tal van uitdagingen die de sector teisteren. Gezondheidsproblemen en een nijpend personeelstekort worden verergerd door financiële druk die de pan uit rijst.
Martien deelt persoonlijke herinneringen aan zijn tijd op de boerderij van zijn grootvader en pleit voor een terugkeer naar een meer holistische benadering van gezondheid en voeding, waarin biologische landbouw een centrale rol speelt.
Hij belicht het eenzijdige karakter van zijn geneeskundestudie, die vooral gericht was op technische aspecten. Hij beseft nu dat preventie een cruciale rol speelt. Een persoonlijke ervaring in Oost-Afrika, waar hij in de rimboe belandde en in het ziekenhuis belandde, opende zijn ogen. Daar ontdekte hij dat snoepen enkel met noten en fruit gedaan kon worden, een inzicht dat zijn kijk op voeding en preventie van gezondheidsproblemen veranderde.
Met deze nieuwe inzichten begon hij een biologische melkveehouderij en ging hij vegetarisch en macrobiotisch eten. Hij opende zelfs een biologisch restaurant in Amsterdam, waar hij vaak vragen kreeg over biologische voeding. In 1980 volgde hij een cursus voor biologische landbouw, waarbij hij ontdekte dat boeren behoefte hadden aan perspectief. Dit leidde uiteindelijk tot de eerste zuivelfabriek die biologische melk produceerde.
Hoewel deze zuivelfabriek aanvankelijk terughoudend was, betaalde deze fabriek meer voor de biologische melk en bood hij de boeren hulp bij de omschakeling. Zij creëerde een markt voor hun producten, inspireerde om over te schakelen en voorzag hij de sector van de nodige kennis.
Nu is het echter tijd om de focus te verleggen naar biologische landbouw, waarbij deze lessen uit het verleden worden gebruikt om een duurzamere toekomst voor de landbouwsector te creëren.
Sprekers
Transitie naar biologische landbouw
Henk Offringa, beleidsmedewerker bij het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, sluit de bijeenkomst af met een krachtige oproep tot actie voor een transitie naar biologische landbouw. Met heldere richtlijnen en een duidelijk doel voor ogen presenteert hij biologische landbouw niet alleen als een optie, maar als een noodzakelijke stap naar een duurzamere toekomst.
Biologische landbouw is een essentieel onderdeel van ons streven naar een duurzame en gezonde voedselproductie om de volgende redenen:
- Milieuvriendelijkheid: Biologische landbouwpraktijken zijn gericht op het minimaliseren van de impact op het milieu. Het gebruik van synthetische pesticiden en kunstmest wordt tot een minimum beperkt.
- Gezondheid: Biologische landbouw levert voedsel van hoge kwaliteit zonder schadelijke chemische stoffen.
- Dierenwelzijn: Biologische landbouw legt de nadruk op het welzijn van dieren. Dieren worden gehouden onder omstandigheden die hun natuurlijk gedrag en welzijn bevorderen, met ruimere leefruimtes en toegang tot buitenlucht.
- Duurzaamheid: Door te kiezen voor biologische landbouw kunnen we bijdragen aan een meer duurzame voedselproductie op lange termijn. Dit omvat het behoud van natuurlijke hulpbronnen, het verminderen van stikstof.
- Het is belangrijk dat we deze voordelen erkennen en actief beleid voeren ter ondersteuning van biologische landbouwpraktijken. Door samen te werken met boeren, consumenten en belanghebbenden kunnen we de transitie naar een duurzamer voedselsysteem versnellen en een gezondere toekomst voor alle betrokkenen bevorderen.
Biologische landbouw is:
- Erkenning door wettelijk keurmerk: Biologische landbouw wordt erkend door een wettelijk keurmerk, wat aangeeft dat de producten voldoen aan specifieke biologische normen en criteria (SKAL).
- Certificering: Om in aanmerking te komen voor het biologische keurmerk, moeten boeren voldoen aan strenge certificeringsnormen, zoals die worden gehandhaafd door Skal. Deze SKAL controleert of de boerderij voldoet aan de biologische standaarden en regels.
- Geen kunstmest: In de biologische landbouw wordt geen gebruik gemaakt van kunstmest.
- Geen chemische gewasbescherming: Biologische boeren maken geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen voor het beheersen van plagen en ziekten.
- Teelt op volle grond: Gewassen in de biologische landbouw worden geteeld in de volle grond, wat betekent dat ze niet op bijvoorbeeld glaswol worden verbouwd.
- Minder antibiotica: In de biologische veehouderij wordt het gebruik van antibiotica tot een minimum beperkt. Er wordt gestreefd naar een gezond veebestand door middel van goede huisvesting, gezonde voeding en preventieve gezondheidsmaatregelen.
- Biologisch veevoer en zaden: Dieren in de biologische landbouw worden gevoed met biologisch voer Ook worden biologische zaden worden gebruikt.
Eén met de natuur
De bijeenkomst eindigde met een gevoel van empowerment en verbondenheid, waarbij de deelnemers zich geïnspireerd voelden om zich in te zetten voor een wereld waarin mens en natuur harmonieus samensmelten. Want in de kern van ons bestaan, in de weidsheid van het universum, zijn wij één met de natuur.
Tekst: Charlotte Stein