Hoe zorgen we ervoor dat mensen zich thuis en veilig blijven voelen in hun buurt?
Dagelijks komen buurtbewoners die elkaar niet kennen elkaar tegen op straat, bij voorzieningen, in parken of op het schoolplein. Soms passeren ze elkaar, soms wisselen ze een korte blik of een groet. Deze kleine, alledaagse ontmoetingen tussen mensen met verschillende achtergronden lijken misschien onbeduidend, maar maken opgeteld dat de buurt vertrouwd voelt voor wie er woont.
Publieke familiariteit
Dit noemen we publieke familiariteit: het herkennen en kunnen plaatsen van anderen in de openbare ruimte, zonder dat daar intensief of persoonlijk contact voor nodig is. Het gaat niet om hechte vriendschappen of gemeenschapsvorming, maar om een manier van samenleven waarin verschillen vanzelfsprekend zijn. In buurten die veranderen door bijvoorbeeld nieuwe bewoners, kleinere huishoudens, vergrijzing of verdichting is die alledaagse herkenning van betekenis voor het gevoel van thuis-zijn en veiligheid.
Meerjarig ontwerpend onderzoek
Het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs (CRa) start, gevraagd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kader van de inzet op maatschappelijke samenhang, een meerjarig ontwerpend onderzoek (2026–2029) naar de vraag hoe de inrichting van de leefomgeving, in samenhang met het gebruik, programmering en beheer, publieke familiariteit kan versterken. In dit traject werkt het CRa samen met het Kenniscentrum Inclusief Samenleven (KIS), dat sociaal-wetenschappelijk onderzoek uitvoert.
Op verschillende locaties in Nederland gaan lokale ontwerpteams van bewoners, gemeenten, buurtorganisaties en ontwerpers samenwerken. Zij onderzoeken hoe mensen het samenleven in hun buurt ervaren, waar alledaagse ontmoetingen plaatsvinden en welke ruimtelijke of sociale ingrepen deze kunnen versterken. Op basis daarvan ontwikkelen zij concrete ontwerpvoorstellen en interventies, die ze vervolgens in de praktijk beproeven.
Resultaten
De ervaringen van de deelnemende locaties worden gebundeld en vertaald naar toepasbare inzichten voor beleid en praktijk. Zo laat het CRa zien hoe ontwerpkracht kan bijdragen aan vertrouwd samenleven in uiteenlopende buurten, vanuit de kennis en kunde van bewoners.